„Psychoonkologia w opiece paliatywnej i u schyłku życia”, pod redakcją Davida W. Kissane, Maggie Watson oraz Williama S. Breitbarta, to publikacja wydana w 2022 roku przez Oxford University Press, a w 2025 roku przetłumaczona na język polski i opublikowana przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Książka stanowi obszerne i dobrze uporządkowane kompendium wiedzy dotyczące diagnozowania schyłku życia, komunikowania o nim, planowania opieki z wyprzedzeniem oraz prowadzenia rozmów z pacjentem i jego bliskimi. Ze względu na swój charakter i sposób opracowania jest skierowana przede wszystkim do profesjonalistów pracujących z osobami u kresu życia — psychoonkologów, lekarzy, pielęgniarek, ale także duchownych i pracowników socjalnych. Na tle wielu publikacji z zakresu opieki paliatywnej wyróżnia ją wyraźny nacisk na relacyjny i komunikacyjny wymiar opieki, a nie wyłącznie na kontrolę objawów.
Publikacja ma formę praktycznego przewodnika klinicznego.
Znajdziemy w niej m.in. zagadnienia dotyczące:
- komunikowania niepomyślnego rokowania i planowania dalszej opieki,
- zaburzeń lękowych i depresyjnych u osób u schyłku życia,
- trudności adaptacyjnych,
- delirium,
- zaburzeń poznawczych,
- rozpoznawania procesu umierania,
- oceny i możliwości odnoszenia się do życzeń dotyczących śmierci.
- Ważne miejsce zajmuje również wsparcie rodzin i opiekunów — w tym dzieci w sytuacji choroby rodzica — oraz duchowe i kulturowe aspekty towarzyszenia w żałobie.
- Osobny obszar poświęcono także zapobieganiu wypaleniu zawodowemu zespołów opiekuńczych.
Dużą zaletą książki jest jej praktyczny, narzędziowy charakter. Poza ramami diagnostycznymi zawiera ona konkretne podejścia terapeutyczne i narzędzia kliniczne, które realnie wspierają jakość życia pacjentów — także w kontekście trudnych rozmów, nieodłącznie towarzyszących opiece paliatywnej i schyłkowi życia. Każdy rozdział kończy się refleksją nad aspektami etycznymi, prawnymi i kulturowymi, co czyni tę publikację szczególnie wartościową dla zespołów interdyscyplinarnych. Dodatkowym atutem są opisy przypadków, które pozwalają lepiej wyobrazić sobie konkretne sytuacje kliniczne i dylematy, z jakimi mierzą się osoby pracujące w tym obszarze.
W mojej ocenie jest to solidne i bardzo potrzebne kompendium wiedzy dla wszystkich, którzy zawodowo towarzyszą umierającym pacjentom i ich rodzinom. Ramy przedstawione w książce wykraczają poza aktualną sytuację prawną w Polsce, m.in. w zakresie dyrektyw na przyszłość czy pełnomocnika do spraw zdrowia. Uważam jednak, że warto znać rozwiązania funkcjonujące w innych krajach i przygotowywać się do nich z wyprzedzeniem. Co więcej — nawet bez formalnych regulacji rozmowy o rokowaniu, granicach leczenia, objawach końca życia czy planowaniu opieki są niezbędne, jeśli proces umierania, śmierci i żałoby ma przebiegać w możliwie bezpieczny i godny sposób.
Z perspektywy Instytutu Dobrej Śmierci jest to pozycja szczególnie bliska naszym wartościom — pokazująca, że dobra opieka u schyłku życia zaczyna się od uważnej, kompetentnej i odważnej rozmowy. W czasie, gdy coraz częściej mówimy o jakości umierania, a wciąż brakuje nam wspólnego języka do rozmów o rokowaniu, granicach leczenia i śmierci, książka ta oferuje ważne ramy do prowadzenia tych rozmów w sposób odpowiedzialny i głęboko ludzki.
Choć publikacja jest zdecydowanie bardziej adresowana do profesjonalistów niż do szerokiego grona czytelników, może być również cennym źródłem wiedzy dla osób, które chcą pogłębić rozumienie psychologicznych i klinicznych aspektów opieki u kresu życia.
